Przeglądając akta metrykalne dotyczące chłopskich przodków, można doznać zawrotu głowy. Nie tylko Szlachta miała wiele tytułów i funkcji. Podobnie stan chłopski. Spotkać tu można wiele zapisów dotyczących pełnionych funkcji w majątku, które pośrednio lub bezpośrednio określały status majątkowy i społeczny w wiejskiej hierarchii. Problem w tym, że niejednokrotnie terminy te stosowane były zamiennie, a czasem miały też przeciwstawne definicje. Z tych, które do dziś się bronią, pozostaje mi chyba tylko gospodarz. To zawsze był właściciel domu i mniejszego lub większego areału. Do jego obróbki mógł nawet najmować parobków. Poniżej kilka terminów które napotkałem w metrykach i ich definicje na podstawie „Słownika języka polskiego” pod redakcją Jana Karłowicza, Adama Kryńskiego i Władysława Niedźwiedzkiego wydawanego w latach 1900-1927.
Gospodarz – właściciel posiadłości wiejskiej, rolnik, ziemianin; obywatel ziemski, pan wioskowy; włościanin, wieśniak.
Chałupnik – chłop bezrolny, posiadający na własność samą tylko chałupę, z małym kawałkiem gruntu albo bez niego. Rolnicy nasi jedni mają znaczne gospodarstwo, jako kmiecie, drudzy połowę mniejsze, jako zagrodnicy; trzeci ledwie mają jakie, jako chałupnicy, komornicy.
Kmieć – włościanin bogaty, mający swoje gospodarstwo i rolę.
Kolonista – chłop na roli po uwłaszczeniu.
Komornik – wieśniak bezrolny mieszkający za opłatą albo za odrobek na komornym, w cudzej chałupie.
Kopista – wieśniak otrzymujący kopiznę, czyli pewną ilość kóp danego zboża za roboty dworskie lub na roli kmiecej. Mogło też dotyczyć komorników, choć kopista mógł mieszkać w swoim domu.
Okupnik – ten co się okupuje, np. Kmieć czynszowy, czynszownik: Do znaczniejszych rolników u nas należą sołtysi, okupnicy, kmiecie.
Parobek – na wsi, służący dworski, robotnik najemny.
Włościanin – 1. kmieć, wieśniak, rolnik, ziemianin, chłop, gospodarz wiejski. 2. gospodarz wiejski mający mniej niż pół włóki.
Wyrobnik – człowiek żyjący z wyrobku (pracy niestałej, jako źródła utrzymania), najemnik, robotnik dorywczy.
Zagrodnik – chłop bezrolny, żyjący tylko z ogrodu, właściciel zagrody. Zagrodnik nie trzyma czeladzi ani sprzężaju i małą powinność właścicielowi gruntu sam ręcznie odrabia.
Dodaj komentarz